Coupé

Als je het verkeersnetwerk van een stad kunt vergelijken met een stelsel van aderen, slagaderen en een ritmisch kloppend hart, dan heeft deze stad de conditie van een atleet. Dat wil zeggen, een atleet die meer verboden middelen heeft gebruikt dan goed voor hem is. Het voortdurend voortjagen van de voertuigen heeft iets manisch. Alles pulseert en klopt onder grote spanning. Eindeloze stromen aan dwarrelende ronde capsules jagen en buitelen over en langs elkaar. Het is een machtig schouwspel. Het is een schouwspel waar je zelf in meedraaft.

Binnen, in de capsule, merk je nauwelijks iets van al dat koortsachtig hijgen. Er is het gerustellend zoemen van geoliede machines die soepel draaien. Er is automatische airconditioning. Er is verlichting die zich ongemerkt aanpast aan het weer, het tijdstip van de dag, enzovoort. Alles functionerend ruim binnen de veilige grenzen van het ontwerp. Ter verpozing is er ook een raam dat een weids uitzicht biedt op de anderen buiten. Door de hoge snelheid is het onmogelijk details te onderscheiden. Alles is uitgesmeerd tot lange strepen en vlekken die vrij door de lege ruimte schieten.

"Rorschach test."

Een stem. Een stem klinkt in je binnenwereld. Een kalme, vriendelijke stem, maar een onbekende. Het is niet de intercom. Het is ook zeker niet jouw stem. Maar wat zegt dat?

"Ik bedoel, het lijkt zo net een Rorschach test."

De wereld krimpt. Je voelt jezelf wegtrekken uit de weidse ruimte buiten. In een oogwenk verandert het raam van een doorgang naar het oneindige in een plat schilderij, waar je blik hard tegenaan botst als je er doorheen probeert te kijken. Het is alsof je opnieuw de coupé binnenstapt. Je bevindt je in een benauwde, enigszins muffe ruimte. Je kunt de kunstverlichting soms net wel, soms net niet zien trillen.

Wat meer is, je bent alleen.

"Weet u wat dat is, een Rorschach test? Dat is een psychologische test van vroeger. Naar huidige maatstaven een vrij primitieve methode. De proefpersoon krijgt een complex figuur te zien, in het origineel gebruikten ze daar inktvlekken voor. Iets dat niet lijkt op enig voorwerp of voorstelling. Maar zo werken de menselijke hersenen niet. Hersenen zullen altijd proberen een beeld te herkennen, om het gepresenteerde te categoriseren en te determineren. Onbekende zaken bekend maken door ze in het eigen systeem in te passen, dat is wat mensen doen. Daar doe je niets aan. Het idee van de test is dat omdat er in het plaatje zelf geen echte voorstelling zit, hetgene wat in je opkomt helemaal uit jezelf moet komen. Dat wat je erin ziet iets zegt over je diepste denkwereld. Psychiaters gebruikten dat voor hun behandeling."

De wereld wordt nog kleiner. De coupé lijkt te vervagen en weg te drijven. Waar ben je nu? Wie of wat is die stem?

"Alstublieft. Even de aandacht erbij houden. Eventjes maar."

Op de vloer liggen patatbakjes met resten saus en uitjes. Vlakbij je voet is waarschijnlijk een blikje omgevallen. Het ziet eruit alsof het plakt.

"Wat ziet u als u naar buiten kijkt? Niet te lang nadenken, zeg maar gewoon wat als eerste wat in u opkomt. Er zijn geen foute antwoorden."

Je kijkt nog eens naar het platte raam. "Ik zie snelrijdend verkeer en voorbijtrekkende landschappen die door de enorme snelheid veranderen in onherkenbare vlekken en strepen"

"Als in een abstract schilderij, bedoelt u?"

"Zoiets."

"Wat ziet u in dat schilderij?"

"Wat?"

"Als u naar dat schilderij kijkt, wat ziet u dan?"

Je kijkt naar buiten. Je blik ketst nog steeds af op het raam. Wat je ziet zijn vlekken en strepen.

"Ik zie vlekken en strepen"

"En wat ziet u in die vlekken en strepen?"

"Een abstract schilderij. Een Rorschach test."

"Dat is flauw. Wat ziet u echt? Waar moet u aan denken?"

Dit is lastiger dan het lijkt. Een vlek is ook iets. Waarom zou een vlek geen beeld mogen zijn? Het is iets concreets. Je kunt een vlek aanraken en voelen. Het heeft een naam: 'vlek'. Je kunt het afbeelden met verf of andere materialen. Het voldoet aan alle eisen. Het is een goed antwoord.

"Ik zei Rorschach test omdat ik daaraan moest denken. Ik moest daaraan denken omdat u zelf mij de suggestie aan de hand deed dat het daarop lijkt. Ik weet niet goed wat u nog meer van mij verwacht."

"Kijkt u nog eens."

Je kijkt nog eens, maar je ziet niets nieuws. De weidse ruimte waar je eerder in ronddwaalde is verdwenen. Het is geen glas, dat raam. Het is plastic. Je ziet de kleine krasjes en putten. Glas krast anders.

"Ik zie platheid."

"Interessant. Zeer interessant. Wat bedoelt u met 'platheid'? Kunt u daar meer over zeggen?"

Dit wordt vermoeiend.

"Luister, ik heb u nu al vijf keer gezegd wat ik zie. Landschappen en verkeer, vlekken en strepen, een abstract schilderij, een Rorschach test en nu platheid. Voor we verder gaan, kunt u mij eerst uitleggen waarom dit wel een goed antwoord is en de andere niet? Waar bent u naar op zoek? Wie bent u eigenlijk en waarom valt u me lastig?"

"Kom, kom. Er is geen reden tot boosheid. Wij zijn er immers om u te helpen. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Dat heb ik al gezegd."

"Wie is 'wij'? Ik hoef niet geholpen te worden. Ik heb nooit om hulp gevraagd. Het gaat prima met mij."

"Weet u dat zeker?"

"Ja."

"Echt zeker?"

"Ja."

"Misschien wilt u dat heroverwegen."

"Hoezo?"

"Ik vertel u niets nieuws als ik zeg dat het horen van stemmen die er niet zijn doorgaans als pathologisch wordt omschreven. Of op zijn minst onwenselijk. Als 'niet prima,' om uw woorden te gebruiken. U hoort toch mijn stem nu?"

Je kijkt nog eens om je heen. Haastig. Misschien zelfs schichtig. Er is echt niemand anders in de ruimte. Het moet uit je eigen hersenen komen. Ergens, van een plek die je normaal niet ziet. Nu is het weg, je voelt het. De stem is verdwenen en je bent weer alleen. Als je tenminste aanneemt dat je met de stem erbij niet alleen was.

Buiten raast de wereld door en trekt alsmaar dezelfde vlekken en strepen. Je geest rekt zich uit en wil weer vrij uitwaaieren in de teruggevonden ruimte. Je wilt ontspannen. Je aarzelt. Even leek de wereld herkenbaar te worden, te vertragen. Maar zoals steeds ontglipt het je zodra je je aandacht er bewust op richt.

Met een moeizame rammel springt de airconditioning aan.